Başkasına IBAN, banka kartı, şifre veya mobil onay kodu kullandıran hesap sahipleri mercek altına alınacak. Şüpheli işlemlerin tespit edilmesi halinde bankalar, internet ve mobil bankacılık erişimini kısıtlayabilecek, işlemleri durdurabilecek ve gerekli durumlarda müşteriyle iş ilişkisini sonlandırabilecek.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), finansal sistemin yasa dışı faaliyetlerde kullanılmasını önlemek amacıyla yeni bir adım attı.
Kurum tarafından hazırlanan “Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi” ile bankalar ve diğer finans kuruluşlarının şüpheli hesapları tespit ederken dikkate alacağı risk göstergeleri ve uygulayabileceği önlemler ayrıntılandırıldı.
Düzenlemenin odağında, özellikle yasa dışı bahis, kumar ve dolandırıcılık faaliyetlerinde kullanılan, hesap sahibi dışında başka kişiler tarafından yönetilen banka hesapları bulunuyor.
IBAN’ını başkasına kullandıranlar dikkat!
MASAK’ın hazırladığı rehbere göre kiralık hesap kullanımı yalnızca bir kişinin IBAN bilgisini paylaşmasıyla sınırlı değil.
Banka hesaplarının fiilen başka kişiler tarafından yönetilmesine imkân sağlayan farklı uygulamalar da risk kapsamında değerlendiriliyor.
Özellikle mobil bankacılık şifrelerinin, banka kartlarının, kart şifrelerinin ve tek kullanımlık doğrulama kodlarının üçüncü kişilerle paylaşılması ciddi güvenlik ve hukuki riskler oluşturuyor.
Yetkililer, kişilerin belirli bir ücret veya komisyon karşılığında hesaplarını başkalarına kullandırmasının suç gelirlerinin aktarılmasında kullanılabilecek bir yöntem olduğuna dikkat çekiyor.
Ancak yalnızca IBAN numarasının birine para almak amacıyla verilmesi, tek başına kiralık hesap kullanımı anlamına gelmiyor. Burada önemli olan hesabın kontrolünün kimde bulunduğu ve gerçekleştirilen işlemlerin niteliği.
Bankalar hangi hesapları şüpheli sayacak?
Yeni rehber kapsamında finans kuruluşlarının, müşterilerin hesap hareketlerini ekonomik durumları ve işlem alışkanlıklarıyla birlikte değerlendirmesi öngörülüyor.
MASAK’ın dikkat çektiği başlıca risk göstergeleri arasında şunlar bulunuyor:
- Hesap sahibinin gelir düzeyi ve mesleğiyle açıklanamayan para hareketleri.
- Hesaba gelen paraların kısa süre içerisinde başka kişilere aktarılması.
- Hesabın gerçek sahibi dışında üçüncü kişiler tarafından yönetildiğine ilişkin bulgular.
- İşlem yapılan kişilerle hesap sahibi arasındaki ilişkinin açıklanamaması.
- Müşterinin işlemlerin amacı veya paranın kaynağı hakkında yeterli bilgi verememesi.
- Banka hesabının ücret veya komisyon karşılığında başkalarına kullandırılması.
Bu göstergelerin tek başına suç işlendiğini kanıtlamadığı, işlemlerin müşterinin profili ve somut olayın koşulları dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Mobil ve internet bankacılığı erişimi kapatılabilecek
MASAK’ın rehberinde en dikkat çekici başlıklardan biri, şüpheli hesaplara uygulanabilecek kısıtlamalar oldu.
Bir banka hesabının üçüncü kişiler tarafından kullanıldığının belirlenmesi veya buna ilişkin güçlü şüphelerin ortaya çıkması halinde finans kuruluşları çeşitli güvenlik tedbirleri alabilecek. Uygulanacak tedbirler şöyle:
Dijital bankacılık erişiminin kısıtlanması
Mobil ve internet bankacılığı kanalları kapatılabilecek veya sınırlandırılabilecek.
Kart ve POS işlemlerinin durdurulması
Banka kartı, POS ve sanal POS hizmetlerine sınırlama getirilebilecek.
Para transferlerine sınırlama
İşlem limitleri düşürülebilecek veya belirli işlemler gerçekleştirilmeyebilecek.
Bankacılık ilişkisinin sonlandırılması
Riskin devam etmesi ve şüphelerin giderilememesi halinde müşteriyle iş ilişkisi sona erdirilebilecek.
Bu önlemler her şüpheli işlemde otomatik olarak uygulanmayacak. Bankalar, tespit edilen riskin niteliğine ve inceleme sonuçlarına göre karar verecek.
Arkadaşınızın hesabınızı kullanmasını istemesi bile risk oluşturabilir
MASAK’ın üzerinde durduğu konulardan biri de kiralık hesapların yalnızca organize suç grupları tarafından değil, sosyal ilişkiler üzerinden de temin edilebilmesi.
Bazı kişiler, arkadaşlarından veya yakın çevrelerinden geçici olarak banka hesaplarını kullanmak için yardım isteyebiliyor.
Örneğin bir kişinin başka birine kendi hesabından para alıp ardından farklı bir hesaba göndermesini önermesi, işlemin gerçek amacı bilinmiyorsa risk oluşturabiliyor.
Benzer şekilde bir arkadaşın banka kartını, şifresini veya mobil bankacılık erişimini kullanmak istemesi de hesabın üçüncü kişilerin kontrolüne geçmesine neden olabiliyor.
Bu tür taleplerin dolandırıcılık ya da yasa dışı bahis faaliyetlerinde kullanılan para transferleriyle bağlantılı olması halinde hesap sahibi de inceleme sürecinin parçası haline gelebiliyor.
Bankalar müşterinin gelirini ve mesleğini inceleyebilecek
Rehber kapsamında bankaların müşteri hesaplarını değerlendirirken yalnızca işlem tutarına bakması yeterli görülmüyor.
Hesap sahibinin mesleği, düzenli geliri, ticari faaliyetleri ve geçmiş işlem alışkanlıklarının birlikte incelenmesi gerekiyor.
Örneğin gelir düzeyiyle uyumsuz yüksek hacimli para transferleri gerçekleştiren bir müşterinin işlemlerinin ekonomik gerekçesi araştırılabilecek.
Gerekli durumlarda banka, müşteriyle doğrudan iletişime geçerek para hareketlerinin amacı ve hesabı fiilen kimin kullandığı hakkında bilgi isteyebilecek.
Müşterinin açıklamalarının yetersiz kalması veya hesap kontrolünün başkasına bırakıldığının anlaşılması durumunda ek tedbirler gündeme gelebilecek.
Sadece banka hesapları değil, kripto ve elektronik para hesapları da kapsamda
MASAK’ın hazırladığı rehber, geleneksel banka hesaplarının ötesinde geniş bir finansal alanı kapsıyor.
Ödeme ve elektronik para kuruluşlarındaki hesaplar, ticari hesaplar, POS ve sanal POS bağlantıları ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesaplar da değerlendirme kapsamına giriyor.
Böylece suç gelirlerinin farklı finansal kuruluşlar ve ödeme araçları üzerinden aktarılmasının önlenmesi hedefleniyor.
Finans kuruluşlarının şüpheli işlemleri izleme, gerektiğinde ilave bilgi talep etme ve riskli faaliyetleri sınırlandırma sorumlulukları bulunuyor.
Şüpheli işlem yapan herkesin hesabı kapatılacak mı?
Yeni rehber, bankaların bütün şüpheli hesapları otomatik olarak kapatacağı anlamına gelmiyor.
Öncelikle şüpheli işlemin nedeninin araştırılması ve hesabın kiralık hesap olarak kullanılıp kullanılmadığının değerlendirilmesi gerekiyor.
MASAK’ın yaklaşımına göre finans kuruluşları, tespit edilen riskin boyutuna uygun tedbirler uygulayabilecek.
Bu süreçte bazı hesaplarda yalnızca işlem limitlerinin düşürülmesi yeterli görülebilirken, daha ciddi durumlarda dijital bankacılık erişiminin durdurulması veya müşteriyle iş ilişkisinin sonlandırılması söz konusu olabilecek.
Ayrıca şüpheli işlem göstergelerinin bulunması, hesap sahibinin otomatik olarak suçlu kabul edileceği anlamına gelmiyor. Cezai sorumluluğun belirlenmesinde kişinin bilgi ve iradesiyle somut olayın özellikleri önem taşıyor.
Banka hesabı olan vatandaşlar nelere dikkat etmeli?
Yeni rehberin ardından vatandaşların finansal hesaplarını üçüncü kişilerin kontrolüne bırakmaması önem kazanıyor.
Uzmanların dikkat çektiği temel güvenlik önlemleri arasında banka kartı şifrelerinin paylaşılmaması, mobil bankacılık bilgilerinin gizli tutulması ve doğrulama kodlarının başka kişilere verilmemesi bulunuyor.
Özellikle komisyon karşılığında para transferi yapılmasına ilişkin teklifler, yasa dışı faaliyetlerle bağlantılı olabileceği için dikkatle değerlendirilmeli.
Hesaplarında bilgileri dışında işlem yapıldığını fark eden kişilerin ise zaman kaybetmeden bankalarıyla iletişime geçmesi gerekiyor.
MASAK’ın yeni rehberiyle birlikte bankaların kiralık hesaplarla mücadelede daha ayrıntılı inceleme yapması ve şüpheli faaliyetlere karşı riskin niteliğine uygun önlemler alması hedefleniyor.
