Küçük esnafın banka ve kredi kartı ödemelerinde karşılaştığı POS komisyonlarının azaltılması için Meclis’e yeni bir kanun teklifi sunuldu. CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer’in hazırladığı teklif, mikro ölçekli esnaftan kartlı işlemlerde hiç komisyon alınmamasını öngörüyor. Diğer esnaf ve sanatkârlar için komisyonun en fazla yüzde 0,50, diğer üye işyerleri için ise yüzde 0,75 ile sınırlandırılması isteniyor. Teklif şu anda TBMM komisyonunda bulunuyor.
Küçük esnaf için kart artık tercih değil
Bakkal, manav, berber, kuaför, büfe, kahvehane ve küçük lokanta gibi işletmeler açısından kartlı ödeme kabul etmek artık büyük ölçüde ticari hayatın bir parçası haline geldi.
Müşterinin cebinde nakit bulunmaması ya da kartla ödeme yapmak istemesi durumunda POS cihazı olmayan işletme doğrudan müşteri kaybetme riskiyle karşılaşıyor. Gürer de teklifinin gerekçesinde kartlı ödeme kabulünün küçük esnaf için giderek bir tercihten çok zorunluluğa dönüştüğünü vurguluyor.
Pandemi ödeme alışkanlığını kalıcı olarak değiştirdi
Bu dönüşümün önemli kırılma noktalarından biri pandemi dönemi oldu.
BKM verilerine göre 2021’de kartlı ödeme tutarı yüzde 49 artarak 1,71 trilyon TL’ye ulaştı. Aynı dönemde temassız ödeme tutarı üç katına çıkarken internetten kartlı ödemeler yüzde 75 büyüdü. BKM de pandemi sonrasında temassız ve internetten kartlı ödemelerin çok daha fazla tercih edilir hale geldiğini açıkça ortaya koydu.
Yani tüketici davranışı yıllar içinde değişirken, küçük esnafın “yalnızca nakit çalışırım” deme alanı da giderek daraldı.
Enflasyon nakit kullanımını da zorlaştırdı
Kart kullanımındaki yükselişi yalnızca teknoloji ve pandemiyle açıklamak da eksik kalıyor. Yüksek enflasyon nedeniyle günlük alışverişlerde ihtiyaç duyulan nakit miktarı ciddi şekilde arttı.
Türkiye’de en yüksek değerli banknot hâlâ 200 TL. Bu tablo, günlük alışverişlerde daha fazla banknot taşıma ihtiyacını ve yüksek kupür ihtiyacını da ortaya koyuyor Bu nedenle kart, özellikle yüksek tutarlı alışverişlerde tüketici açısından daha pratik bir ödeme yöntemine dönüşürken, bu tercihin maliyeti POS komisyonu üzerinden esnafın üzerine kalabiliyor.
Enflasyon bir taraftan, POS komisyonu diğer taraftan
Küçük esnaf zaten kira, elektrik, personel, vergi, sigorta ve ürün maliyetlerindeki artışlarla karşı karşıya.
Buna bir de kartlı satışlardan kesilen POS komisyonları ve cihaz kullanım ücretleri eklendiğinde, düşük kâr marjıyla çalışan işletmelerin elde ettiği gelirin bir bölümü ödeme sistemi maliyetlerine gidiyor.
Özellikle cirosu yüksek görünse bile net kâr marjı düşük olan bakkal, market, büfe veya lokanta gibi işletmelerde birkaç puanlık komisyon oranı önemli bir maliyet kalemine dönüşebiliyor.
Teklif mikro esnafa yüzde 0 komisyon öngörüyor
Gürer’in teklifine göre belirlenen ciro sınırının altında kalan mikro ölçekli esnaf ve sanatkârlardan kartlı işlemler nedeniyle komisyon alınmayacak.
Diğer esnaf ve sanatkârlar için yüzde 0,50, diğer üye işyerleri için ise yüzde 0,75’lik üst sınır uygulanması öngörülüyor.
Düzenleme bu haliyle yasalaşırsa, küçük işletme ile büyük zincir mağazanın aynı POS maliyet yapısına tabi tutulmasının önüne geçilmiş olacak.
Sadece komisyon değil, ek ücretlere de sınır isteniyor
Teklifin dikkat çeken bir diğer yönü, komisyonların başka isimler altında tahsil edilmesinin önüne geçilmek istenmesi.
POS cihazı kira bedeli, aktivasyon ücreti, yazılım, bakım, paket, hizmet veya bloke bedeli gibi farklı ücretlerin komisyon sınırını fiilen etkisiz hale getirmemesi amaçlanıyor.
Bu ayrıntı önemli; çünkü yalnızca komisyon oranını düşürmek, diğer ücret kalemleri aynı ölçüde artarsa esnaf açısından gerçek bir rahatlama yaratmayabilir.
Kartlı ödemenin maliyeti kimin üzerinde kalmalı?
Buradaki temel tartışma artık kartlı ödemenin kullanılıp kullanılmaması değil, bu sistemin maliyetinin nasıl paylaşılacağı.
Tüketicinin nakitten karta yöneldiği, enflasyonun nakit kullanımını zorlaştırdığı ve kart kabulünün küçük esnaf için neredeyse zorunlu hale geldiği bir ortamda, ödeme sistemlerinin maliyetinin tamamının küçük işletmeye yüklenmesi giderek daha fazla tartışılıyor.
Teklif yasalaşırsa, özellikle mikro işletmeler açısından POS giderlerinin azaltılması doğrudan işletme maliyetlerini aşağı çekebilecek.
