Prof. Dr. Soner Gökten
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, ödemeler dengesi istatistiklerinde önemli bir yöntem değişikliğine gidiyor.
Buna göre bazı para hareketleri yeniden sınıflandırılacak, SWIFT verileri daha etkin kullanılacak ve daha önce ayrı gösterilmeyen bazı finansal işlemler kayıtlara eklenecek.
Resmî gerekçe net:
Daha doğru veri, daha doğru istatistik.
Peki, şeytanın avukatlığını yapalım…
Yıllardır ekonominin en çok tartışılan başlıklarından biri “Net Hata ve Noksan” kalemi.
Basitçe anlatırsak, muhasebede:
“Bu para geldi ama tam olarak hangi kapıdan girdiğini gösteremiyoruz.”
denilen bölüm.
Şimdi düşünün…
Ev bütçenizi tutuyorsunuz. Ay sonunda 20 bin liranın kaynağını bulamıyorsunuz. Sonra çıkıp:
“Merak etmeyin, defteri yeniledim.”
diyorsunuz.
İlk soru şu olmaz mı?
Parayı gerçekten buldunuz mu, yoksa sadece başka bir klasöre mi taşıdınız?
Kimse yanlış anlamasın.
İstatistik yöntemleri değişebilir; hatta değişmelidir. Veri kaynakları gelişir, teknoloji ilerler, uluslararası standartlar güncellenir.
Buna itiraz etmek, hâlâ çevirmeli telefon kullanmakta ısrar etmek gibi olur.
Ama güvenin de bir matematiği vardır.
Eğer revizyon sonrası Net Hata ve Noksan ciddi şekilde küçülürse, kamuoyunun şu soruyu sorması son derece doğaldır:
Bu para artık gerçekten tanımlanabildiği için mi başka kaleme geçti, yoksa aynı para sadece yeni bir etiket mi aldı?
Çünkü ekonomi yalnızca rakam üretme işi değildir; o rakamın nasıl üretildiğini de anlatma işidir.
Vatandaşın cebindeki para değişmiyor.
Fabrikanın üretimi değişmiyor.
İhracat bir gecede artmıyor.
Eğer değişen tek şey tablodaki sütun başlıklarıysa, insanların soru sormasını yadırgamamak gerekir.
Kimseyi peşinen suçlamak doğru olmaz. Ama “Revizyon yaptık.” cümlesini de otomatik olarak başarı hikâyesi ilan etmek acelecilik olur.
Merkez Bankası’nın yapması gereken aslında çok basit:
Eski tabloyu da yayımlasın, yenisini de. Hangi rakamın neden değiştiğini, hangi işlemin hangi kaleme taşındığını açıkça göstersin.
O zaman tartışma da biter.
Çünkü şeffaflığın olduğu yerde şeytanın avukatına pek iş kalmaz.
