Yeni düzenleme, ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump yönetiminin daha önce uyguladığı gümrük vergilerinin büyük bölümünü yasal dayanağı olmadığı gerekçesiyle iptal etmesinin ardından geldi. Yüzde 10 ila yüzde 12,5 arasında değişen yeni vergiler; İngiltere, Kanada, Meksika, Avustralya, Hindistan, Çin ve Avrupa Birliği ülkeleri dahil çok sayıda ticaret ortağını kapsıyor. Yönetim bu kez tarifeleri 1974 Ticaret Yasası’nın 301. maddesi kapsamında hayata geçirerek hukuki zemini güçlendirmeyi hedefliyor.
Yeni tarifelerin gerekçesi “zorla çalıştırma”
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, yeni vergilerin zorla çalıştırma uygulamalarına karşı mücadele amacı taşıdığını belirtti.
Greer, “ABD yaklaşık bir asırdır zorla çalıştırılarak üretilen ürünlerin ithalatını yasaklıyor. Ticaret ortaklarımızın da aynı standartları benimsemesinin zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Trump yönetimi, Şubat ayında alınan Yüksek Mahkeme kararının ardından kalıcı gümrük vergileri uygulayabilmek için ülkelerin haksız ticaret uygulamalarını ve iş gücü standartlarını inceleyeceğini açıklamıştı.
Müttefiklerden peş peşe tepki
Yeni tarife kararı ABD’nin önemli müttefikleri ve ticaret ortaklarından sert eleştiriler aldı.
- Avustralya ve Brezilya, uygulamayı haksız bulduklarını açıklayarak vergilerin kaldırılması için girişim başlatacaklarını duyurdu.
- Norveç, tarifelerin hukuki bir dayanağı bulunmadığını savundu.
- Avrupa Birliği, Washington’dan resmi açıklama talep ederken, AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas kararın “şaşırtıcı” olduğunu söyledi.
- Kanada ise zorla çalıştırılarak üretilen ürünlere karşı zaten öncü ülkelerden biri olduğunu belirterek bu uygulamada hedef alınmaması gerektiğini vurguladı.
Kanada Ticaret Odası Başkan Yardımcısı Matthew Holmes, zorla çalıştırmayla mücadelede tek taraflı tarifeler yerine uluslararası koordinasyonun daha etkili olacağını ifade etti.
Hukuki tartışma yeniden alevlendi
ABD Anayasası’na göre vergi koyma yetkisi Kongre’ye ait. Ancak Trump, daha önce Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nı (IEEPA) kullanarak geniş kapsamlı tarifeleri devreye sokmuştu.
Şubat ayında ABD Yüksek Mahkemesi, 6’ya karşı 3 oyla aldığı kararda, barış döneminde kapsamlı gümrük vergileri uygulama yetkisinin Kongre’de olduğuna hükmetmişti.
Bu kararın ardından Trump yönetimi, bu kez 1974 Ticaret Yasası’nın uzun yıllardır sınırlı kullanılan 301. maddesine dayanarak yeni tarifeleri uygulamaya aldı.
Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü kıdemli araştırmacılarından ve Dünya Ticaret Örgütü’nün eski genel müdür yardımcısı Alan Wolff ise yeni düzenlemenin de yargıya taşınması halinde benzer şekilde iptal edilebileceğini belirtti.
Tarifeler iç politikada da tartışılıyor
Trump yönetimi, gümrük vergilerinin Amerikan üretimini koruduğunu ve ticaret açığını azaltacağını savunurken, kamuoyu araştırmaları farklı bir tablo ortaya koyuyor.
Guardian için gerçekleştirilen Harris Poll araştırmasına göre Amerikalıların yaklaşık yüzde 70’i tarifeler nedeniyle daha yüksek fiyatlarla karşılaştığını düşünüyor. Katılımcıların yüzde 72’si ise gümrük vergilerinin tüketicilere olumlu değil, olumsuz etki yaptığını ifade ediyor.
Buna karşın Trump yönetimi, çekirdek enflasyondaki gerilemeye dikkat çekerek tarifelerin fiyat artışlarına yol açmadığını savunuyor.
Piyasalar neyi izleyecek?
Yeni tarife paketi, küresel ticarette yeni bir gerilim dalgası yaratma potansiyeli taşıyor. Özellikle ABD’nin Avrupa Birliği, Kanada ve Çin gibi en büyük ticaret ortaklarının vereceği karşılıklar yakından takip edilecek.
Uzmanlar, olası misilleme adımlarının küresel ticaret hacmi üzerinde baskı oluşturabileceğini, tedarik zincirlerinde yeni maliyet artışlarına neden olabileceğini ve enflasyonla mücadele sürecini zorlaştırabileceğini değerlendiriyor. Özellikle sanayi, otomotiv, teknoloji ve tüketim ürünleri sektörlerinin yeni tarifelerden doğrudan etkilenmesi bekleniyor.
