Çin’den kritik metal hamlesi
Çin, yapay zekâ veri merkezlerinde ve gelişmiş çiplerde kullanılan indiyum ihracatına yönelik kontrolleri sıkılaştırdı. Pekin’in bu adımı, küresel teknoloji şirketleri, çip üreticileri ve enerji yoğun veri merkezi yatırımları için yeni bir tedarik riski yarattı. Çin’in dünya indiyum üretiminde yaklaşık %70 paya sahip olması, kararın yalnızca teknoloji sektörünü değil; fiyatlar, üretim maliyetleri ve küresel rekabeti de etkileyebileceğini gösteriyor.
Küçük metal, büyük önem
İndiyum, doğada çok az bulunan, yumuşak ve gümüş renkli bir metal. Genellikle çinko üretimi sırasında yan ürün olarak elde ediliyor. Bu nedenle arzı hızlı artırmak kolay değil.
Metal uzun süredir dokunmatik ekranlar, LCD ve OLED televizyonlar ile güneş panellerinde kullanılıyor. Ancak son dönemde asıl önemini yapay zekâdan alıyor.
Yapay zekâ sistemleri büyüdükçe veri merkezlerinde daha fazla işlem gücü, daha hızlı bağlantı ve daha düşük enerji tüketimi gerekiyor. Bu da indiyuma olan talebi artırıyor.
Çin’in eli güçlü
Çin, indiyum tedarik zincirinde çok güçlü bir konumda. 2024 verilerine göre dünya rafine indiyum üretimi yaklaşık 1.080 ton seviyesindeydi. Bu üretimin büyük bölümü Çin’den geldi.
Pekin, Şubat 2025’te indiyum fosfürü ihracat kontrol listesine almıştı. Şimdi ise indiyum metalinin ihracatında da daha sıkı evrak ve alıcı incelemeleri yapılıyor.
Avrupalı ve Kuzey Amerikalı bazı alıcılar, Çin gümrük makamlarının bu yıl ilk kez nihai kullanıcılar ve alıcı ülkeler hakkında daha detaylı bilgi istediğini belirtiyor. Bazı onayların aynı gün yerine birkaç güne uzadığı ifade ediliyor.
Teknoloji şirketleri endişeli
Şu ana kadar yeni incelemeler nedeniyle durdurulan bir sevkiyat tespit edilmiş değil. Ancak sektör temsilcileri, bu adımın daha sert ihracat kısıtlamalarının habercisi olabileceğinden endişe ediyor.
ABD de indiyumu stratejik tedarik riski olarak görüyor. ABD Savunma Lojistik Ajansı’nın 3 yıl içinde 403 tona kadar indiyum stoklamayı hedeflemesi, metalin yalnızca ticari değil, stratejik bir ürün haline geldiğini gösteriyor.
Fiyat ve maliyet baskısı artabilir
Çin’in denetimleri artırması, indiyum fiyatlarında yukarı yönlü baskı yaratabilir. Bu durum çip üreticilerinin maliyetlerini artırabilir ve yapay zekâ altyapı yatırımlarında gecikmelere yol açabilir.
Vatandaş açısından etki dolaylı olur. Eğer çip, ekran, güneş paneli ve veri merkezi maliyetleri yükselirse, bu baskı zamanla elektronik ürün fiyatlarına ve teknoloji hizmetlerine yansıyabilir.
Bundan sonra ne olur?
Kısa vadede piyasalar, Çin’in indiyum metalini tamamen ihracat kontrol listesine alıp almayacağını izleyecek. Böyle bir adım gelirse teknoloji şirketleri alternatif tedarik arayışını hızlandırabilir. Ancak geri dönüşüm oranının düşük olması ve yeni üretim projelerinin zaman alması nedeniyle indiyumda arz sıkıntısı uzun süre gündemde kalabilir.
