Schengen vizesinde yaşanan randevu sıkıntıları ve yüksek başvuru yükü, yeşil pasaportun kapsamının genişletilmesine yönelik talepleri yeniden gündeme taşıdı. TBMM’ye farklı tarihlerde sunulan kanun teklifleri; öğretmenler, mühendisler, mimarlar, diş hekimleri, veteriner hekimler ve uluslararası TIR şoförlerini kapsıyor. Tekliflerin tamamı henüz komisyonda beklerken, düzenlemelerin Schengen ülkeleriyle ilişkileri nasıl etkileyebileceği tartışılıyor.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yeşil pasaport olarak bilinen hususi damgalı pasaportun kapsamını genişletmeyi amaçlayan birden fazla kanun teklifi bulunuyor.
Ancak kamuoyundaki bazı haberlerin aksine, altı meslek grubunu kapsayan tek bir düzenleme veya yasalaşmış bir paket söz konusu değil. Teklifler, farklı milletvekilleri tarafından farklı tarihlerde TBMM Başkanlığına sunuldu.
Yeşil pasaport kimlere verilecek?
TBMM kayıtlarına göre öğretmenler için hazırlanan teklif, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî veya özel eğitim kurumlarında fiilen öğretmenlik yapan ve en az 10 yıllık hizmet süresini tamamlayan kişilere yeşil pasaport verilmesini öngörüyor. 6 Mayıs 2026’da sunulan teklif, halen İçişleri Komisyonunda bulunuyor.
Diş hekimleri, veteriner hekimler ve mimarları kapsayan 16 Şubat 2026 tarihli başka bir teklifte ise meslek odasına kayıt ve kıdem gibi ölçütler üzerinden hususi damgalı pasaport hakkı tanınması amaçlanıyor. Bu teklif de yasalaşmış değil ve komisyonda bekliyor.
Mühendisler ve mimarlar için sunulan ayrı bir teklif, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine bağlı odalara üye ve en az 15 yıl kıdeme sahip meslek mensuplarını kapsıyor. 13 Ekim 2025 tarihli teklifin güncel durumu da “komisyonda” olarak görünüyor.
Uluslararası TIR şoförlerine ilişkin teklif ise diğerlerinden daha eski. 5 Şubat 2024’te TBMM’ye sunulan düzenleme; gerekli sürücü belgesine sahip, en az 10 yıllık uluslararası TIR şoförlüğünü belgeleyen ve belirli suçlardan hüküm giymemiş sürücülere yeşil pasaport verilmesini amaçlıyor. Teklif halen İçişleri Komisyonunda bekliyor.
Dolayısıyla bu meslek grupları için bugün itibarıyla kesinleşmiş yeni bir yeşil pasaport hakkı bulunmuyor.
Yeşil pasaport Schengen’de ne sağlıyor?
Yeşil pasaport sahipleri, Schengen Bölgesi’ne yapacakları kısa süreli seyahatlerde vizeden muaf tutuluyor. Bu muafiyet çalışma veya yerleşme hakkı vermiyor; yalnızca 180 günlük dönem içinde en fazla 90 günlük kısa süreli ziyaretleri kapsıyor.
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu, Türk vatandaşları genel olarak vizeye tabi olsa da diplomatik ve yeşil pasaport sahiplerinin vizesiz seyahat edebildiğini ve bu kişilerin ETIAS seyahat iznine de başvurmayacağını açıklamıştı.
Ancak vizesiz seyahat, ülkeye girişin koşulsuz biçimde garanti edildiği anlamına gelmiyor. Yeşil pasaport sahiplerinin de seyahat amacı, kalış süresi, konaklama bilgileri ve maddi yeterlilik gibi Schengen giriş şartlarını karşılaması gerekiyor.
Kapsamın genişlemesi Schengen muafiyetini riske atar mı?
Şu ana kadar Avrupa Birliği kurumları tarafından yayımlanmış ve Türkiye’nin yeşil pasaport kapsamını genişletmesine doğrudan itiraz eden resmî bir rapor veya karar bulunmuyor.
Bu nedenle “yeni meslek gruplarına yeşil pasaport verilirse AB muafiyeti otomatik olarak kaldırır” şeklindeki bir değerlendirme mevcut verilerle doğrulanamıyor.
AB’nin güçlendirdiği Vize Askıya Alma Mekanizması; düzensiz göçte ani artış, güvenlik riski, geri kabul işbirliğinin zayıflaması, AB vize politikasıyla uyumsuzluk ve yatırım karşılığı vatandaşlık uygulamaları gibi durumlarda vizesiz seyahat rejimlerinin geçici olarak askıya alınabilmesini sağlıyor.
Bununla birlikte söz konusu mekanizmanın düzenli izleme raporları, esas olarak vize serbestisi diyaloğunu tamamlayarak genel vize muafiyeti elde etmiş ülkeleri kapsıyor. Türkiye henüz genel Schengen vize muafiyetine sahip olmadığı için bu raporlardaki ülke grubunda yer almıyor.
Dolayısıyla mevcut hukuki çerçevede, Türkiye’de daha fazla kişiye yeşil pasaport verilmesinin doğrudan ve otomatik olarak AB’nin askıya alma mekanizmasını tetikleyeceğini söylemek mümkün değil.
Sayı artarsa denetimler sıkılaşabilir mi?
Yeşil pasaport sahibi sayısının hızlı biçimde yükselmesi, Schengen ülkelerinin Türkiye’den gerçekleşen vizesiz girişleri daha yakından takip etmesine neden olabilir. Ancak bu, şu aşamada resmî bir AB kararı değil; olası sonuçlara ilişkin bir değerlendirmedir.
Schengen ülkelerinin dış sınırlarında kullanılan Giriş-Çıkış Sistemi, hem vizeyle hem de vizeden muaf olarak seyahat eden üçüncü ülke vatandaşlarının giriş ve çıkış bilgilerini elektronik ortamda kaydediyor. Sistem; seyahat belgesi, giriş-çıkış tarihi, yüz görüntüsü ve parmak izi gibi veriler üzerinden kalış sürelerinin daha etkin denetlenmesini amaçlıyor.
Bu nedenle yeşil pasaport kapsamının genişletilmesi, vizesiz giriş yapan Türk vatandaşlarının sayısını artırsa bile ilk aşamada ortaya çıkması daha muhtemel sonuç, muafiyetin tamamen kaldırılmasından ziyade sınır kontrollerinin ve veri temelli denetimlerin yoğunlaşması olabilir.
Schengen krizinin asıl nedeni ret oranı mı?
Türkiye’de yaşanan Schengen sorununun yalnızca ret oranları üzerinden değerlendirilmesi yanıltıcı olabilir.
Avrupa Komisyonunun verilerine göre Türkiye’den 2024 yılında 1 milyon 173 bin 917 kısa süreli Schengen vizesi başvurusu yapıldı. Bu sayı 2023’e göre yaklaşık yüzde 11 arttı. Aynı dönemde Türkiye’den yapılan başvuruların ret oranı ise yüzde 16,1’den yüzde 14,5’e geriledi.
2025 yılında Türkiye’den yapılan başvurular yaklaşık 1,26 milyona ulaşarak yüksek seviyesini korudu. Türkiye, Çin’in ardından dünyada en fazla Schengen vizesi başvurusu yapılan ikinci ülke oldu.
Veriler, sorunun yalnızca “artan ret oranı” olmadığını gösteriyor. Yoğun talep, sınırlı randevu kapasitesi, uzun işlem süreleri ve başvuru merkezlerinde yaşanan erişim problemleri de krizin önemli parçaları arasında bulunuyor.
AB daha uzun süreli vize uygulamasına geçti
Avrupa Birliği, Temmuz 2025’te Türk vatandaşlarına yönelik daha elverişli çok girişli vize kurallarını yürürlüğe koydu.
“Kademeli vize” veya “cascade” olarak adlandırılan uygulama kapsamında, daha önce aldığı vizeleri kurallara uygun kullanan başvuru sahiplerine sırasıyla bir, üç ve beş yıllık çok girişli Schengen vizeleri verilebiliyor.
Türkiye ve AB, Şubat 2026’daki ortak açıklamada da çok girişli vizelere erişimin kolaylaştırılmasını olumlu karşıladı ve Vize Serbestisi Diyaloğu ile güvenlik ve göç alanındaki işbirliğinin sürdürülmesinin önemini vurguladı.
Kalıcı çözüm yeşil pasaport mu?
Yeşil pasaportun belirli meslek gruplarına açılması; uluslararası fuar, kongre, akademik etkinlik, proje ve taşımacılık faaliyetlerinde yaşanan sorunları kısa vadede azaltabilir.
Ancak meslek temelli istisnaların sürekli genişletilmesi, aynı işi yapan kişiler arasında statü farklılıkları yaratabilir ve “Hangi mesleğe neden yeşil pasaport veriliyor?” tartışmasını büyütebilir.
Daha kapsamlı çözümün; Schengen randevu kapasitesinin artırılması, uzun süreli ve çok girişli vize uygulamasının yaygınlaştırılması, geri kabul ve sınır güvenliği alanında güvenin güçlendirilmesi ve Türkiye-AB Vize Serbestisi Diyaloğu’nun kalan kriterler üzerinden ilerletilmesi olduğu değerlendiriliyor.
Sonuç: Otomatik yaptırım yok, dikkatli planlama gerekli
TBMM’deki teklifler yasalaşırsa altı meslek grubundan belirli koşulları sağlayan çok sayıda kişi yeşil pasaport alma imkânına kavuşabilir.
Ancak kapsam genişlemesinin Schengen muafiyetini otomatik olarak tehlikeye atacağına ilişkin resmî bir AB kararı bulunmuyor. Buna karşılık vizesiz seyahat eden kişi sayısındaki büyük bir artışın, Avrupa ülkelerinin sınır denetimleri ve göç riski değerlendirmelerinde daha yakından takip edileceği öngörülebilir.
Bu nedenle tartışmanın yalnızca “Kimlere yeşil pasaport verilecek?” sorusuyla sınırlandırılmaması; düzenlemenin dış politika, eşitlik, güvenlik ve Türkiye-AB vize ilişkileri üzerindeki uzun vadeli etkilerinin de birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
